СОНИРХОЛТОЙ МЭДЭЭЛЭЛ

Нэгэн үе залуусын зүрхийг булааж явсан “Бушхүүгийн үлгэрийн лусын дагина”-н дүр

Одоогоос 43 жилийн өмнө буюу 1979 онд бүтээгдсэн “Бушхүүгийн үлгэр” МУСК одоо ч Монгол түмний сэтгэлд хоногшин үлдсэн сайн бүтээлийн нэг билээ. Энэхүү кино нь Монголын анхны өнгөт уран сайхны кино юм. Тус кинонд Бушхүүгийн эхнэрийн дүрийг бүтээсэн үзэсгэлэн гоо эмэгтэй бол Цэрэнчимэдийн Сайнсанаа юм.

Тухайн үеийн залуус “Бушхүүгийн үлгэр” киног үзэхээс илүүтэй түүний бүтээсэн дүрийг, гоо сайхан төрхийг нь харах гэж дахин дахин кино театрт очдог байсан гэнэ лээ.

Уг киноны гол дүр болох Бушхүүгийн сэтгэлт бүсгүй, лусын хааны отгон охины дүрийг олохын тулд чамгүй эрэл хайгуул хийсэн гэдэг. “News” агентлагийн “Мартагдашгүй танил” буланд түүний 3 жилийн өмнө өгсөн ярилцлаганаас хүргэж байна. Тэрбээр өдгөө МУИС-ийн Сургалтын нэгдсэн албанд ажиллаж байгаа ажээ.

Тантай ярилцах хүсэлт тавихад “Би хэвлэлд ярилцлага өгөх дуртай биш” гэж цааргалж байсан. Гэсэн ч хүсэлтийг минь зөвшөөрч, хүрэлцэн ирсэнд баяртай байна. Таныг МУИС-д олон жил ажиллаж байгаа гэж дуулсан?

Та бүхэнд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Миний хувьд хэвлэлд ярилцлага өгөх дуртай хүн биш. Гэхдээ танай сайтын хүсэлтийг хүлээн авч, ярилцаж байгаадаа баяртай байна. Намайг Цэрэнчимэдийн Сайнсанаа гэдэг. Нөхөр, хоёр хүүтэй. Одоогоор хоёр ач хүүтэй. Нөхөр маань газар тариалангийн бизнес эрхэлдэг. Том хүү маань бизнесийн удирдлагаар мэргэшсэн бол бага хүү маань программ хангамжийн инженер мэргэжилтэй одоо хоёулаа хувийн хэвшилд ажиллаж байна.Би сүүлийн 20 жил МУИС-д ажиллаж байна. Өнгөрсөн хугацаанд ОХУ дахь Монгол Улсын Элчин сайдын яаманд Боловсрол, Соёл, Шинжлэх ухааны асуудал хариуцан дипломатын үүрэгт ажилд томилогдон ажиллаж байгаад эх орондоо ирсэн. Мөн МУИС-д ажиллахаасаа өмнө ОХУ-ын Москва хотын Улсын багшийн их сургуулийг физикч, астрофизикч мэргэжлээр төгсч ирээд, эх орондоо Улсын Багшийн их сургуульд физик, математикийн тэнхимд багшилж байлаа.

Монголын ард түмэн таныг “Бушхүүгийн үлгэр” киногоор нь сайн танина. Тухайн үед энэ кинонд тоглохдоо арван жилийн сурагч байсан гэв үү. Анх кинонд тоглох саналыг хэрхэн хүлээж авсан тухай дурсамжаа хуваалцахгүй юу?

Миний хувьд наймдугаар ангиа төгсч, улсын шалгалтаа амжилттай өгчихөөд ээжтэйгээ ангийн найз Г.Хулангийн хамт хүүхдийн паркын ойролцоо зугаалаад явж байлаа. Хүүхдийн баярын дараагаар их халуун өдөр байсан санагдана. Тэгсэн хоёр эрэгтэй хүн араас дагаад болдоггүй. Ээж маань гайхаад “Харахад хөгшин хар юмнууд яах гээд байгаа юм бол” гэсэн чинь нөгөө хоёр хүн маань бид гуравыг гүйцэж ирээд “Уучлаарай. Та битгий уурлаарай. Бид Монгол кино үйлдвэрээс явж байна” гээд ажлын үнэмлэхээ үзүүлсэн. Тэгээд “Бид хагас жилийн хугацаанд нэг дүрд тоглох охин хайгаад байгаа юм. Монголын кино үйлдвэрийн хувьд анхны өөрсдийн бие даасан өнгөт, үлгэрийн кино хийх гэсэн юм. Танай хоёр охиныг шалгаж үзмээр байна” гэлээ. Тэр хүмүүс бол ард түмэндээ “Өглөө” киноны Сэлэм Тогмидын дүрээр алдаршсан Ц.Цэрэндорж гуай, туслах найруулагч Ц.Намсрайжав ах хоёр байсан юм билээ. Тэд маань ангийн найз Г.Хулан бид хоёрыг эгч дүү гэж бодсон юм шиг байна лээ. Тэгсэн чинь манай ээж “Манай охид 10 жилийн сургуулийн хүүхдүүд. Мэргэжлийн жүжигчид биш. Сая наймдугаар ангиа төгсч, улсын шалгалтаа өгөөд амрах гэж байна. Хүүхдүүд маань кинонд тоглож чадахгүй байх” гээд цааргалтал “Заавал мэргэжлийн жүжигчин байх албагүй. Ирэх нэг дэх өдөр монгол дээл, бүстэй, ирээд пробонд орж өгөөч” гэсэн. Тэгээд найзтайгаа ээж ээжийнхээ дээл, бүсийг аваад “Кино пробонд ороод үзье. Ядаж нэг монгол дээлтэй зурагтай болох юм даа” гэж бодоод очлоо. Тэгээд пробонд ороод удаагүй байтал манай гэр лүү утасдаад “Намайг тэнцлээ” гэж хэлсэн. Би “Ямар дүрд тоглох вэ” гэсэн чинь “лусын хааны отгон охины дүрд тоглоно” гэж билээ.

Зураг авалтын үеэр тохиолдсон мартагддаггүй сайхан дурсамж бий юу?

Хөдөө натурт гарсан чинь найруулагчаас “Наранд боролж, ялаа, шумуулд хазуулж болохгүй” гэдэг даалгавар авлаа. Тэнд би зуны халуунд сайхан байгальтай газар битүү гивлүүртэй байдаг байлаа. Бараг гэрээс гарахгүй. Тэгсэн нэг өглөө чухал зураг авалттай босоод ирсэн чинь баруун талын хацар, нүд шумуулд хазуулаад хавдчихсан байсан. Тэгсэн П.Цогзол гуай “Алгын чинээ нүүрээ хамгаалж чадахгүй ямар арчаагүй юм бэ” гээд загнаж гарсан. Би ч айж сандраад хүйтэн усаар жин тавиад зүгээр болдоггүй. Сүүлдээ Бушхүүд цай аягалж өгдөг тэр хэсгийг зөвхөн зүүн талаас нь зураг авсан байдаг. Манай кино группийнхэн намайг шоолж, жуумалзаад л. Мундаг мэргэжлийн жүжигчидтэй тоглосон болохоор киног өөд нь татаад аваад явчихдаг юм билээ. Би ч олон удаа дахиулж, плёнк үрээд байгаагүй гэж боддог. /инээв/

Тухайн үед кинонд тоглоход үеийнхэн нь хэрхэн хүлээн авч байсан бэ?

Тэгээд есдүгээр ангид ордог намар киноны маань нээлт болсон. Ээж, аав маань анх киног маань үзээд их баярласан. Би киноныхоо нээлтийн үеэр сургуулийн хүүхдүүдээ урьж үзүүлсэн. Хүмүүс маш сайхан хүлээн авч баяр хүргэж байсан. Үеийн найзууд маань намайг “Лусын гүнж” гэж дууддаг байсан бол бага ангийн хүүхдүүд намайг “Бушхүүгийн эхнэр” гээд их шоолдог байж билээ. Одоо хааяа “Бушхүүгийн үлгэр” киногоо үзэхээр их сайхан санагддаг. Энэ кино маань байгаль экологио хайрлах талаар харуулсан кино шүү дээ. Жишээлбэл, Бушхүү өнчин гөрөөсийг харваад алахгүйгээр тавиад явуулснаараа түүний аз жаргалын эхлэл тавигдсан. Байгальдаа хайртай энэрэлтэй хандаж, амьд амьтан бүр утга учиртай гэдэг санааг өгүүлж байдаг. “Бушхүүгийн үлгэр” кино нь үлгэр домгийн сэдэвтэй, Монголын анхны хослол зургийн аргаар хийсэн кино гэдгээрээ онцлог юм. Манай кино 1980 он Чехословак улсын Карлова Вары хотод жил бүр зохион байгуулдаг олон улсын кино наадмын тусгай шагнал авсан цомыг харуулж, Монгол кино үйлдвэрийн музейд шилжүүлж байгаа талаар найруулагч П.Цогзол гуай бидэнд танилцуулж, бахархан ярьж байсныг сайн санаж байна.

Ярилцлагынхаа төгсгөлд нийгмийн хөгжилтэй холбоотойгоор сэтгэл зовниж явдаг асуудлын талаар санал бодлоо хэлмээр байгаагаа хэлсэн. Та ямар асуудалд санаа зовниж явдаг вэ?

Насны өндрөөс гэж хэлж болох байх. Нийгмийн хөгжилтэй холбоотойгоор ярьж хэлэх зүйл олон байна. Хэт шүүмжилж муу хэлэх гэсэнгүй. Гэхдээ нэгдүгээрт хүн бүрийн эрүүл мэнд өөрийнх нь гарт бий. Бид агаар, хөрсний бохирдлын талаар тодорхой ойлголт, мэдээлэлтэй болсон. Гэвч үүний хажуугаар хүний эрүүл мэндэд маш сөргөөр нөлөөлж буй асуудал бол удаан үйлчлэлтэй тэсрэх бөмбөг буюу ухаалаг гар утас юм. Ухаалаг гар утас маш хүчтэй цахилгаан соронзон долгионыг ялгаруулж байдаг. Хүмүүс орчин цагт аль болох ухаалгаар гар утсаа хэрэглэх шаардлагатай байна. Үүнээс улбаатай мэдрэлийн ядаргаа, нойрдгүйдлээс гадна хорт хавдар үүсэх эрсдэл маш өндөр болжээ. Ялангуяа жирэмсэн эмэгтэйчүүд, бага насны хүүхэдтэй ээж, аавууд үүнийг анхаарах хэрэгтэй. Гар утсаа таван минут чихэндээ бариад ярихад маш хүчтэй цацрагаар тархиа шарж байгаатай адил. Үүний хор уршгаар тархины хорт хавдар, цус харвалтын өвчлөл ихсэх өндөр магадлалтай болж байна. Ухаалаг гар утасны хор хөнөөлийг залуус ойлгохгүй гар утсаа дэрлэх, биедээ их ойр байлган унтаж байна. Гэтэл зүрхнээсээ болон биеэсээ үргэлж хол байлгах хэрэгтэй. Утсаар ярихдаа аль болох биеэсээ хол чихэвч ашиглан ярих нь зүйтэй. Энэ бол хамгийн ноцтой асуудал. Энэ сэдэв маш том учраас энэ талаар дараа илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгч болно” хэмээн өөрийн санаа зовнин бодож явдаг зөвлөгөөгөөр ярилцлагаа өндөрлөжээ.

Эх сурвалж: news.mn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Буржгар үстийг санаж байна уу? Тэр гуниж, гутарлаа гээд буруу зам руу халтираагүй цөөхөн оддын нэг юм

1928 онд алдарт хүмүүн, өнгөрсөн зууны дэлгэцийн сахиусан тэнгэр, буржгар […]

error: Content is protected !!